कति कमजोर रहेछ पासपोर्ट !?!

नेपालीहरू ठान्छन् संसारले नेपाल र नेपलीलाई इज्जत नै गर्छ । बुद्ध र सगरमाथाको देश हो हाम्रो । तर, राहदानीको अवस्थाले संसारका धेरै देशले नेपालीलाई पत्याएको देखाएन ।

सन् २०२६ को Henley Passport Index का अनुसार नेपालको राहदानी अफ्रिकाका अति कम विकसित र द्वन्द्वग्रस्त Côte d'Ivoire, लाइबेरिआ, सिएरा लिअन, कङ्गो भन्दा १० पइन्टभन्दा बढी खराब र एसियाका श्री लंका, म्यानमार अनि बङ्ग्लादेशभन्दा केही पइन्टले खराब रहेछ । पाकिस्तान र अफगानस्तानभन्दा केही पइन्टले मात्र राम्रो तर भारतभन्दा १७ पइन्टले खराब रहेछ ।

Henley and Partners को Index मा नेपालको राहदानीको वर्तमान स्तर (rank) ९७ छ र नेपालीहरूले संसारका ३५ देशमा बिना भिजा भ्रमण गर्न पाउँछन् । भारतको स्तर ८० छ र भारतीयहरूले ५६ देशमा भिजा बिना नै भ्रमण गर्न पाउँछन् ।

नेपालको राहदानी यति कमजोर हुनुका कारण विविध होलान् तर मूल कारण नेपालको विगतको कमजोर कुटनीति पनि हो । राजदूत पदलाई अवकाशपछिको जीवन सहज बनाउने पुरस्कार, पार्टीलाई चन्दा र कार्यकर्ता भर्तीको माध्यम बनाएकाले पनि नेपालको राहदानी विदेशमा नबिकेको होला ।

नेपालको कर्मचारीतन्त्रमा पनि नेपालीहरू विदेशका विभिन्न देशहरूमा जथाभावी गएर समस्यामा पर्ने भएकाले बरू सम्बन्धित देशले नै सजिलै भिजा नदेवोस् वा भिजा अन अराइभल नगरोस् भन्ने मानसिकता रहेछ ।

मलाई लाग्छ यो मानसिकता फेर्नुपर्ने बेला आएको छ ।

झट्ट हेर्दा मध्यम वर्ग वा धनीको मात्र समस्याजस्तो देखिए पनि कमजोर राहदानीले प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा सबैलाई असर गरिरहेको छ । सरकारले यो समस्यालाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरोस् ।

नेपालको राहदानीको मान्यता कमसेकम भारतको जति त हुनुपर्ने हो !

कि कसो ?!

प्रस्ट भएकै हो त रास्वपाको वैचारिक धार ?!

रास्वपाका नेताहरूले 'महाधिवेशनबाट हाम्रो वैचारिक धार प्रस्ट भयो, अब अगाडि बढ्छौँ' भनिरहेको समाचारहरूमा सुनियो । यस्ता टिप्पणीहरूले के देखाएका छन् भने वैचारिक धार भनेको के हो भन्ने विषयमा नै केही विचार गर्न आवश्यक छ ।

संघीयताको गन्थन

संघीयता किन चाहियो ? नभएर के हुन्थ्यो ? यसले खर्च बढायो । माथिका टिप्पणीमाथि धेरैपटक धेरै माध्यमबाट आफ्ना विचार राखियो तर मानिसको चित्त बुझाउन सकिएन । आज छोटकरीमा पुरानै कुरा दोहोर्‍याउँदैछु ।

गगन बारेको गनगन ! 🙂

मेरा ट्विटर पोस्ट मन नपराउने मानिसहरूले मलाई गगनको चम्चा, दलाल, आदि भनेर गाली गरिरहेका हुन्छन् । यस्ता जवाफहरू पढ्दा म मनमनै फिस्स हास्ने गर्छु । यो स्पष्टीकरण दिन पर्ने विषय त होइन -तर गाली गर्नेहरूलाई सान्त्वना दिँदै के भन्न चाहन्छु भने मेरो गगनसँग व्यक्तिगत वा कुनै प्रकारको घनिभूत सम्बन्ध सम्पर्क, पहुँच छैन । इन-पर्सन भेटघाट पनि एकदुई पटक भएको हो -त्यो पनि वर्षौं अघि । त्यसैले, गगनसँग मिलेर म कसैको सत्ता हल्लाउन षड्यन्त्र गरिरहेको छैन । व्यक्तिगत सम्पर्क त टाढाको कुरा भयो सोसल मिडियामा पनि गगन र मबिच दोहोरो संवाद र सम्पर्क छैन । गगनले महामन्त्रीका रूपमा विगतका वर्षहरूमा शेरबहादुर र आरजुले कांग्रेसमा भित्र्याएको विकृतिको सशक्त प्रतिरोध गर्न सकेनन् भन्ने लाग्छ मलाई । यो कुरा यसअघिका विभिन्न लेखहरूमा लेखेको छु । यो कमजोरी उनले आफैं स्विकारेका पनि छन् । गगन इमानदार वा भ्रष्ट नेता के हुन् भन्ने पनि मलाई थाह छैन । कसैलाई इमानदारिताको प्रमाण-पत्र बाँड्ने हैसियत छैन मेरो । यदि गगन भोलि कुनै भ्रष्टाचारको काण्डमा मुछिए र त्यो कुरा प्रमाणित भयो भने मलाई त्यसबाट कुनै विशेष आश्चार्य हुनेछैन । यो पृष्ठभूमिपछि मैले उठाउन खोजेको विषय यो छः नेपालको राजनीतिमा रुचि राख्नेहरूले गगनबारे बुझ्नुपर्ने कुरा के छ भने उनी वर्षौंदेखि नेपालका प्राय सबै राजनीतिक दलहरू र त्यसमा पनि विशेषरूपमा एमाले र रास्वपाको सुनियोजित र निरन्तर र तीखो आक्रमणको तारो बनेका छन् । उनलाई बदनाम गर्न विगतमा एमाले र अहिले रास्वपाले संगठित सोसल मिडिया अभियानलाई प्रश्रय दिएका थिए र दिइरहेका छन् । यसका अतिरिक्त आफूलाई राष्ट्रवादी बताउने र षड्यन्त्रका कथा बुनेर फेसबुक, युट्युव र टिकटकमा पैसा कमाउने काममा संलग्नहरूले पनि गगनका विरुद्ध नानाभाँती कथा बुनेर मानिसहरूलाई भड्काएका छन् । अरूको त के कुरा -गगनको प्रतिरक्षा कांग्रेसको नेतृत्वले समेत गर्न चाहेन । कांग्रेसभित्र देउवा, सिटौला वा शेखर समूहले गगनलाई कमजोर बनाउन आन्तरिक रूपमा प्रशस्त समय र स्रोत खर्च गरेका छन् । उनीहरूले पनि गगनमाथिका भ्रष्टाचारका आरोपहरूका बारेमा मुख खोलेनन् । बाख्रापालन गर्ने बहानामा सरकारी अनुदानको दुरुपयोग गरेको आरोप गगनमाथि छ । तर, आम चासो र गगन स्वयंको चुनौतिका बाबजुद यस आरोपमाथि अनुसन्धान र छानविन गर्ने प्रयास कसैले गरेन । यसलाई प्रयोग गरेर उनलाई सोसल मिडियामार्फत् स्वतः भ्रष्टाचारी ठहर गर्ने प्रवृत्तिले उनको राजनीतिक करिअरलाई ठुलो क्षति पुर्‍याएको छ । मलाई आशा छ रास्वपाको सरकारले गगनले गरेको भनिएको भ्रष्टाचारको निष्पक्ष अनुसन्धान गर्नेछ र हामी सबैले सत्यतथ्य थाह पाउनेछौँ । एउटा पार्टीको नेता र एक महामन्त्रीका विरुद्धमा यति ठुलो अनि संगठित अभियान चल्नु आश्चार्य र दुःखको विषय हो । नेपालमा स्थीर सरकार बनेको छ, रास्वपाको बहुमतले राजनीतिलाई पनि स्थीर बनाएको छ । यो राजनीतिभित्रका प्रवृत्तिहरूबारे सोच्ने र विचार गर्ने अवसर पनि हो । नेपालको राजनीतिमा गगनलाई नियोजित रूपमा बदनाम गर्ने प्रवृत्तिबारे पनि छलफल हुन आवश्यक छ । अन्तमा फेरी पनि भन्छु -मलाई राजनीतिमा देखिने प्रवृत्तिहरूमा रुचि छ, व्यक्तिविशेषमा होइन । यो पोस्टलाई गगनको पक्षपोषण नठान्नुहोला । यदि तपाईंलाई म गगनको पक्षपोषण गरिरहेको जस्तो लाग्छ भने पनि त्यो भ्रमलाई म सकारात्मक रूपमा नै लिन्छु किनकि सत्ता र शक्तिमा नरहेका मानिसको पक्ष लिनु लोभको सूचक होइन, इमानदारिताको सूचक हो ! कि कसो ?!

किन चाहिएको हो त्यति धेरै पैसा !? सधैँ ठुला पद ?!

समाज (र त्योसँग जोडिएको प्रणाली)ले मानिसलाई 'पैसा कमाउनुपर्छ' भनेर सिकाउने तर किन कमाउने, कति कमाउने र कसरी कमाउने भन्ने कुरामा रिफ्लेक्ट गर्न कहिलै नसिकाउने रहेछ !

Saturday Musings: हात्ती आयो, हात्ती आयो, फुस्सा ?!

नेपालको अनुभव के छ भने राजनीतिक परिवर्तनपछि जब सत्तामा नयाँ मानिस पुग्छन् तब तिनीहरू र तिनका आसेपासेले कस्तो हल्ला चलाउँछन् भने -फलानो मानिस प्रधानमन्त्री बन्नु, वा चिलानो मानिस गृहमन्त्री बन्नु वा ढिस्कानो मानिस अर्थमन्त्री बन्नु नै उपलब्धि हो । बाँकी तपसीलका कुरा हुन् ।

सजिलोसँग सास फेर्न देऊ !

शान्तिपूर्ण, धाँधलीरहित निर्वाचनबाट निर्माण भएको सरकारको योग्यतामाथि प्रश्न गर्न नैतिक रूपमा गार्‍हो हुन्छ । 'सरकार चलाउने मानिस योग्य' छैनन् बारम्बार भन्दा उनीहरूलाई चुनेर त्यहाँ पठाउने बहुसङ्ख्यक जनता मुर्ख भएको र उनीहरूले गल्ती गरेको विश्वास गर्नुपर्ने हुन्छ ।